Als je je CO2-footprint professioneel wilt meten en reduceren, vormt het GHG Protocol de standaard. Scopes 1, 2 en 3 bepalen welke broeikasgasemissies je meeneemt: van directe verbranding op je locaties tot ketenemissies bij leveranciers en het gebruik van jouw producten. Hieronder vind je heldere definities, praktische voorbeelden, een tabel met alle 15 scope 3 categorieën en een stappenplan om gericht te starten.
Wat betekenen scope 1, 2 en 3 volgens het GHG Protocol?
Het Greenhouse Gas Protocol verdeelt emissies in drie scopes, zodat je systematisch en vergelijkbaar kunt rapporteren. Scope 1 omvat directe emissies uit bronnen die je zelf bezit of beheert, zoals ketels en het eigen wagenpark. Scope 2 gaat over indirecte emissies uit ingekochte energie, vooral elektriciteit en stadswarmte. Scope 3 omvat alle overige indirecte emissies in de waardeketen, zowel upstream bij leveranciers als downstream bij de levering en het gebruik van je producten of diensten.
Wil je na deze basisuitleg verder de diepte in? Lees de Corporate Carbon Footprint (CCF) uitleg.
Zo start je met meten binnen je organisatie
Begin met scope 1 en 2, omdat je daar het meest directe inzicht en invloed hebt. Verzamel energie- en brandstofdata per locatie en per voertuig, inclusief eventueel koelmiddelverbruik.
Praktisch aanpakken:
- Locaties en meters in kaart brengen – gas, elektriciteit, warmte en koude.
- Wagenparkdata verzamelen – liters brandstof of kWh voor EV’s en gereden kilometers.
- Operationele bronnen meenemen – noodaggregaten, heftrucks, koelmiddelen en procesemissies.
- Zakelijke reizen alvast voorbereiden – vliegtickets, OV en privéauto’s met kilometerregistratie vallen in scope 3, maar zijn vaak eenvoudig te schatten en leveren snelle inzichten op.
Zorg voor een duidelijke afbakening: welke entiteiten en locaties zitten in scope, welke periode hanteer je en welke conversiefactoren gebruik je. Met die basis kun je later gecontroleerd uitbreiden naar scope 3.
Werk gericht aan datakwaliteit voor ketenemissies. Voor benodigde data, bronnen en checks rond scope 3, zie de Scope 3 dataverzameling gids.
Scope 1: directe emissies die je zelf veroorzaakt
Scope 1 zijn emissies uit bronnen die je bezit of direct aanstuurt. Denk aan aardgasverbruik voor verwarming, brandstofverbruik van bedrijfsvoertuigen, stationaire verbranding in ketels of aggregaten, procesemissies in de industrie en lekkages van koelmiddelen. Je meet hier primair in fysieke eenheden zoals m3 gas, liters diesel of kilo’s koelmiddel en rekent om naar CO2-eq met actuele emissiefactoren. Reductiekansen liggen vaak in isolatie, optimalisatie van installaties, elektrificatie van mobiliteit en onderhoud om lekkages te voorkomen.
Scope 2: indirecte emissies uit ingekochte energie
Scope 2 omvat emissies die vrijkomen bij de opwek van ingekochte elektriciteit, warmte en koude. Je meet het verbruik op je meters en rekent dit om met passende emissiefactoren. Als je groencertificaten of PPAs inzet, kun je aanvullend market-based rapporteren naast de verplichte location-based methode. Snelle reductiepaketten zijn energie-efficiëntie, energiemanagement, inkoop van groene stroom met aantoonbare garanties van oorsprong en waar mogelijk eigen opwek zoals zon op dak.
Scope 3: overige indirecte emissies in de keten
Scope 3 bevat alle relevante indirecte emissies buiten je eigen assets. Denk aan ingekochte materialen en diensten, upstream en downstream transport, afval, zakelijke reizen, woon-werkverkeer, gebruik en end-of-life van verkochte producten en investeringen. Voor veel organisaties is scope 3 het grootste deel van de footprint. De kunst is om datagedreven prioriteiten te stellen per categorie en samen te werken met leveranciers en klanten voor betrouwbare data en impactvolle reductie. Voor het bepalen van materiële categorieën en een gestructureerde start, zie de Handleiding voor Scope 3 screening.
De 15 scope 3 categorieën uitgelegd
Het GHG Protocol onderscheidt 15 categorieën. Gebruik dit overzicht om snel te bepalen wat voor jouw organisatie speelt.
| Categorie | Uitleg en voorbeelden |
|---|---|
| 1. Ingekochte goederen en diensten | Emissies uit productie van ingekochte materialen en services, incl. voeding, papier, IT en uitbestede dienstverlening. |
| 2. Kapitaalgoederen | Investeringen in lange-termijn assets zoals gebouwen, machines en voertuigen inclusief de productie-impact daarvan. |
| 3. Brandstof- en energiegerelateerde activiteiten | Upstream emissies van winning, productie en transport van ingekochte brandstoffen en elektriciteit die niet in scope 1 of 2 zitten. |
| 4. Upstream transport en distributie | Transport en opslag van ingekochte goederen tussen leverancier en jouw locaties, uitgevoerd door derden. |
| 5. Afval uit eigen operaties | Behandeling en verwerking van afvalstromen uit je bedrijfsvoering, zoals restafval, papier en organisch afval. |
| 6. Zakelijke reizen | Vliegreizen, OV, taxi en privéauto’s gebruikt voor werkreizen, uitgevoerd door medewerkers of derden. |
| 7. Woon-werkverkeer | Forenzenkilometers van medewerkers, inclusief modaliteit zoals auto, OV of fiets, en thuiswerkimpact waar relevant. |
| 8. Upstream geleasede assets | Emissies van assets die jij leaset maar niet bezit, bijvoorbeeld gehuurde gebouwen of voertuigen. |
| 9. Downstream transport en distributie | Transport en opslag na verkoop van producten richting distributeurs en klanten, meestal via logistieke partners. |
| 10. Verwerking van verkochte producten | Impact van verdere bewerking van halffabricaten door downstream partijen voordat het eindproduct ontstaat. |
| 11. Gebruik van verkochte producten | Emissies tijdens de gebruiksfase, zoals energieverbruik van apparatuur of verbranding van brandstofproducten. |
| 12. End-of-life van verkochte producten | Afvalverwerking en recycling aan het einde van de levensduur van jouw producten en verpakkingen. |
| 13. Downstream geleasede assets | Emissies van assets die jij verhuurt aan klanten, gedurende de leaseperiode. |
| 14. Franchises | Emissies uit franchiseactiviteiten die onder jouw merk opereren maar juridisch separaat zijn. |
| 15. Investeringen | Portefeuille-emissies van aandelen, leningen of projecten waarvoor jij financiële controle of invloed hebt. |
Relevante scope 3 categorieën kiezen
Niet elke categorie is voor jou materieel. Begin met een relevantietoets op basis van volume, uitgaven, invloed, beschikbaarheid van data en risico’s voor stakeholders. Combineer spend-based screening met activity-based data waar dat kan. Prioriteer 3 tot 5 categorieën met hoogste impact, bijvoorbeeld ingekochte goederen, zakelijke reizen of downstream gebruik. Leg je keuzes vast, inclusief aannames en datakwaliteit, zodat je later consistent kunt uitbreiden en verbeteren. Hanteer een gestructureerde aanpak om te starten met materialiteit en prioritering.
Stappenplan: van nulmeting tot reductie
Koppel methodiek en kaders aan je footprintberekening met GHG Protocol en de CO2-footprint.
Zo pak je het gestructureerd aan:
- 1. Afbakening en governance – bepaal organisatorische en operationele grenzen, rapportagejaar en verantwoordelijkheden.
- 2. Dataplan en bronnen – identificeer meters, facturen, leveranciersdata en HR-gegevens voor reizen en commuting.
- 3. Meten en berekenen – gebruik Emissiefactoren Nederland (actueel) en kies voor scope 2 zowel location-based als waar passend market-based.
- 4. Hotspotanalyse – rangschik emissiebronnen op impact en beïnvloedbaarheid om focus te bepalen.
- 5. Doelen en roadmap – stel doelen in lijn met wetenschap en businessrealiteit, inclusief tussendoelen per scope. Werk dit uit in een CO2-reductiestrategie en roadmap.
- 6. Reductiemaatregelen – denk aan elektrificatie, energie-efficiëntie, groene inkoop, circulaire materialen en ketensamenwerking.
- 7. Borgen en rapporteren – richt processen, KPI’s en interne communicatie in, en publiceer transparant volgens het GHG Protocol en CSRD/ESRS.
Wil je certificeren of richting net zero bewegen, koppel dit stappenplan aan de CO2-Prestatieladder en het Science Based Targets Initiative. Zo zorg je dat meetmethodiek, doelstelling en uitvoering op elkaar aansluiten.
Product- en projectfootprints met LCA
Voor producten en projecten biedt een Life Cycle Assessment (LCA) extra detail. Met LCA breng je impact in elke levensfase in kaart – van grondstofwinning en productie tot gebruik en end-of-life. Het sluit aan op de logica van scope 3, maar zoomt in op individuele producten of processen. Je krijgt hiermee stuurinformatie voor ontwerpkeuzes, materiaalalternatieven, verpakkingen en serviceconcepten. LCA-resultaten kun je gebruiken voor inkoopcriteria, EPD’s, aanbestedingen en marketing, mits transparant gedocumenteerd.
Veelgestelde vragen
Is het GHG Protocol verplicht en voor wie bedoeld?
Het GHG Protocol is wereldwijd de facto standaard, maar niet op zichzelf wettelijk verplicht. Overheden, investeerders en certificeringen zoals de CO2-Prestatieladder vragen er wel om. Het is relevant voor elke organisatie die haar CO2-footprint wil meten en reduceren.
Moet ik zowel location-based als market-based in scope 2 rapporteren?
Location-based is verplicht en laat de netgemiddelde emissiefactor zien. Market-based is aanvullend en toont jouw inkoopkeuzes, zoals garanties van oorsprong of PPAs. Samen geven ze een compleet beeld en voorkomen ze schijnreductie.
Welke zakelijke reisemissies vallen onder scope 3?
Vliegtickets, OV, taxi en gebruik van privéauto’s voor werk vallen onder scope 3 categorie 6. Leaseauto’s die jij beheert reken je brandstofverbruik doorgaans in scope 1, elektrische laademissies in scope 2.
Hoe voorkom ik dubbel tellen tussen scopes en categorieën?
Volg de definities van het GHG Protocol strikt en leg je organisatorische grenzen vast. Een activiteit staat slechts in één scope. Voor scope 3 wijs je elke activiteit toe aan precies één categorie en documenteer je aannames en gegevensbronnen.
Hoe vaak moet ik mijn footprint bijwerken?
Minimaal jaarlijks voor rapportage en sturing. Bij grote wijzigingen in activiteiten, assets of energiemix is een tussentijdse update verstandig. Monitor kern-KPI’s doorlopend zodat je reductiemaatregelen kunt bijsturen.
Aan de slag met je CO2-footprint
Heb je behoefte aan een solide nulmeting, certificering of een route naar wetenschappelijk onderbouwde doelen? Dutch Carbon Consultants ontzorgt je volledig – van dataverzameling en CO2-footprintberekeningen voor scope 1, 2 en 3 tot auditklare dossiers en reductieroadmaps. We begeleiden je bij de CO2-Prestatieladder, SBTi en LCA’s, afgestemd op jouw sector en ambities. Neem contact op om jouw situatie door te spreken en direct impact te maken.
Klaar om je Scope 1–3 te laten berekenen en rapporteren? Bekijk CO2-footprint voor bedrijven.
